تاریخچه بهورزی در نظام سلامت و شبکه بهداشت و درمان پاکدشت:

جایگاه بهورزی در شبکه بهداشت و درمان:

تامین و ارتقاء سلامت فردفرد جامعه هدفی است که از سالها پیش از سوی مدیران ارشدنظام سلامت درجهت نیل به اهداف که همانا ارائه خدمات در دورترین نقاط کشورمی باشد ،طراحی شده است . این برنامه با بکارگیری افرادی به نام بهورز که منادیان بهتر زیستن درروستاها می باشند موجب افزایش امید به زندگی اقشار جامعه روستایی گردید .

از سال 1319 هجری شمسی تا سال 1351 چندین تجربه با عناوین طرح تربیت بهدار ، طرح سپاه بهداشت ، طرح تربیت بهدار روستا ، طرح سلسه وطرح رضاییه به اجرا گذاشته شد از این میان این طرح ها ،طرح تحقیقاتی « نحوه توسعه خدمات پزشکی و بهداشتی در ایران معروف به طرح رضائیه که بطور مشترک توسط سازمان جهانی بهداشت و دانشکده بهداشت و وزرات بهداری در روستایی چنقرالوی پل در رضائیه ارومیه فعلی استان آذربایجان غربی در سال 1351 به اجرا در آمد که بطور رسمی به عنوان شیوه اصلی گسترش خدمات بهداشتی درمانی پذیرفته شد.

راهبرد اصلی این طرح، تربیت و بکارگیری عوامل غیرپزشک برای ارائه مراقبت های اولیه بهداشتی بود واحدهای ارایه کننده این خدمات را خانه بهداشت، کارکنان زن را بهورز و کارکنان مرد را بهداشت یار می نامیدند.

به اعتقاد بیشتر منتقدان و دست‌اندرکاران حوزه سلامت کشور، حضور بهورز به عنوان خط اول بهداشت به خصوص در مناطق محروم و روستایی، یکی از مهم‌ترین فعالیت‌ها و دستاوردهای کشور در حوزه بهداشت و درمان بوده است.

تغییر نیازهای سلامت با توجه به تغییر رویکرد بیماریها و نیزافزایش آگاهی و تقاضایگیرندگان خدمات موجب شد تا در راستای تحقق عدالت اجتماعی که از اهداف نظام مقدسجمهوری اسلامی ایران است تحولی اساسی در نظام سلامت کشور رخ دهد . وزارت بهداشت در سال 1363، در کشاکش دشواری های عظیم جنگ تحمیلی و به هنگامی که فوریت های هر روزه و غیر قابل پیش بینی، راه برتر برنامه ریزی مدرن و گام به گام را می بست، با اتکا به نتایج تجربه های پیشین از اجرای طرح هایی مثل تربیت بهدار، سپاه بهداشت، بهدار روستا و... در استفاده از نیروهای غیرپزشک در ارائه خدمات بهداشتی درمانی از طریق یک نظام منسجم، و برای آگاهی یافتن از دشواری های پیش رو و ترسیم خطوط اصلی راه آینده به تحقیقی گسترده روی ده درصد از جمعیت روستایی و شهری کشور دست زد. تحقیق، حکایت از آن داشت که بیش از چهل درصد از مرگ های کشور در پنج سال اول حیات کودکان اتفاق می افتد. از کل مرگ هایی که در پنج سال اول زندگی کودکان پیش می آید حدود هشتاد درصد آن مربوط به دوازده ماه اول حیات آنان است. چنین تراکمی از بیماری و مرگ در سال های آغازین زندگی کودکان امروز، که سرمایه های فردا هستند می توانست رقت انگیز و تکان دهنده باشد، اما فاجعه بارتر از آن، این بود که تحقیق نشان می داد حدود یک ششم از این مرگ ها از شش بیماری عفونی دیفتری، کزاز، سیاه سرفه، سل، فلج اطفال و سرخک که واکسن های مؤثر و معتبر دارند پدید می آید، یک ششم دیگر کودکان با بیماری های عفونی دیگری که واکسن نداشته اما در موارد بسیاری قابل پیشگیری یا مهار شدن می باشند از دست می روند، و سرانجام نیز بیش از یک پنجم دیگر، قربانی بیماری های اسهالی می شوند. به بیان دیگر، تحقیق گسترده سال 1363 به روشنــی نشان می داد که در واقع هر سال بیش از نیمی از کودکان ایرانی قربانی حوادث و بیماری های ساده ای هستند که مبارزه با آن ها ساده و عمدتا محتاج شناخت راه اصولی، آموزش خانواده ها و تربیت نیروهای ساده ای است که قادر به ارتباط نزدیک با اکثر مردم و آموزش آنان باشند و این سرآغاز تلاش در مسیر راه اندازی شبکه های بهداشتی درمانی و در نخستین گام گسترش واحدهایی به نام خانه بهداشت در پهنه روستاهای کشور و تربیت نیروهای اصیل و برجسته روستایی به نام بهورز شد.

مرکز آموزش بهورزی:

در راستای تحقق اهداف نظام سلامت در کشور مراکز آموزش بهورزی با هدف بهره مند کردنخانه های بهداشت ازبهورزان دارای مهارت های کافی تاسیس گردیده اند.

این هدف از طریق پذیرش و تربیت بهورزان قبل از استخدام و تدوین برنامه بازآموزی آنانتحقق می یابد .دستورعمل پذیرش بهورز در اجرای فصل سوم آئین نامه اداری و استخدامی و تشکیلاتی کارمندان غیرهیات علمی به منظور پذیرش و به کارگیری بهورز مورد نیازدانشگاه در یک فضای رقابتی و رعایت عدالت استخدامی،شایسته گــزینی وسنجش توانمندی های عمومی و تخصصی داوطلبان استخدام تدوین گردیده است. این دستورعملشامل بهورزانی خواهد بود که پس از طی دوره آموزش های لازم به صورت رسمی و پیمانیدر دانشگاه به کار گرفته خواهند شد. کمیته پذیرش بهورز شهرستان به منظور تعیینروستاهای دارای اولویت از نظر جذب و پذیرش بهورز وبررسی پستهای بلاتصدی بهورزیواعلام نیاز و اولویت ها به مرکز بهداشت استان ، تشکیل می گردد.بدیهی است پذیرش دانش آموزان یا کارآموزان بهورزی منوط به وجود مجوز استخدام، ردیف بلاتصدی واعتبار موردنیاز می باشد. دانش آموزان بهورزی(دارندگان مدرک تحصیلی پایین تر از فوق دیپلم)پس ازطی دوره دو ساله آموزش بهورزی و احرازموفقیت به خدمت پذیرفته می شوند و کارآموزانبهورزی (دارندگان مدرک تحصیلی فوق دیپلم) پس از طی دوره آموزشی تطبیقی مهارت هایبهورزی و احرازموفقیت به خدمت پذیرفته می شوند.

بلوک های بهورزی مجموعه های آموزشی بسیار منظم و کاملی بودند که بر اساس اصول واجزاء PHC در سطوح مختف با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی و سیاسی و اجتماعی روز و نیز با برخورداری از جامعه نگر ترین شیوه های آموزشی که تمامی فعالیتهای اجرایی سیستم مطابق با سطح سواد دانش آموزان در آنها لحاظ شده بود را در بر می گرفت.اما با گذشت بیش از سه دهه مراحل جذب و پذیرش بهورز در سالهای اخیر متناسب با سطح سواد جامعه روستایی و سایر تحولات ، مورد باز نگری قرار گرفت که مهمترین علل آن را میتوان ، تغییر نیازها و تقاضای بهداشتی مردم ، افزایش سطح آگاهی و بهبود وضعیت بهداشتی مردم و افزایش سطح معلومات و تحصیلات روستائیان و ادغام خدمات بهداشتی نام برد .