جمعه ٣١ شهريور ١٣٩٦ - 
1 2
 
دارویی
پیوندها

 

 

 

 
 

امروزه اهميت بيماريهاي غيرواگير برهمگان آشكار گرديده است. روزي نيست كه آمار تكان دهنده‌اي از افزايش شيوع اين گروه از بيماريها يا هزينه‌هاي سرسام‌ آور آن بدستمان نرسد.روند صعودي بروز و شيوع بيماريهاي غير واگير در كنار سوانح و حوادث عمدتاً ناشي از شيوه‌هاي جديد زندگي يا به عبارت ديگر زندگي صنعتي، شهرنشيني و مدرنيسم مي‌باشد . اگر چه در ابتدا كشورهاي توسعه يافته با اين بيماريها دست به گريبان شدند اما در حال حاضر راهكارهايي براي كنترل بيماريها اتخاذ كرده اند و قادرند شرايط رابگونه اي مطلوب و يا نسبتا مطلوب كنترل كنند، اما در كشورهاي در حال توسعه و فقير كه الگوي بيمارها با سرعت سرســـام آوري در حال تغيير است و پشتوانه مالي مناسبي هم وجود ندارد چشم انداز آينده بسيار نگران كننده است بعنوان مثال طبق بر آورد سازمان جهاني بهداشت در سال 2025 ميلادي 228 ميليون نفر از كل 300 ميليون  فرد ديابتيك ساكن كشورهاي در حال توسعه خواهند بود.

مرگ ومير ناشي از بيمارهاي واگير، خصوصاٌ بيماريهاي قابل پيشگيري باواكسيناسيون ، دركشورهاي توسعه يافته طي چندين دهه تحت كنترل درآمد اما كنترل مرگ و مير ناشي ازاين بيماري ها دركشورهاي درحال توسعه طي مدت بسياركوتاهتري عملي شد. متاسفانه ماهيت بيماري هاي غير واگير به گونه ايست كه افزايش بروزوشيوع اين بيماري ها طي مدت زمان نسبتاٌ زيادي رخ مي دهد و بدليل ارتباط مستقيم باشيوه زندگي و فرهنگ جوامع ، كنترل آنها به زمان بسيار بيشتري نياز دارد.

در ابتداي هزاره سوم ميلادي 59% كل مرگ‌هاي جهان و 46% بار جهاني بيماريها ناشي از بيمار‌هاي غير واگير بوده و بيماري‌هاي مزمن مسئول بيش از 70% كل هزينه‌هاي پزشكي بوده‌اند .

ديابت شايعترين بيماري متابوليك است و شيوع آن- بخصوص ديابت نوع 2 - پيوسته در حال افزايش است بطوريكه طبق پيش بيني WHO در سال 2025 ميلادي ديابت به ميزان 4/5% در جهان شيوع خواهد داشت در حاليكه در سال 1995 اين ميزان 4% بوده است.عوامل مسبب اين وضعيت، بجز افزايش جمعيت و بالا رفتن ميزان اميد به زندگي (‌افزايش سن متوسط جامعه )، بخاطر زندگي صنعتي و شهرنشـــيني است كه موجب تغيير شيوه زندگي مردم مي گردد  ( life style ) .

 

          چاقي كه نتيجه بي تحركي وافزايش دريافت كالري است يكي از جنبه هاي منفي زندگي شهرنشيني  و مهم ترين علامت خطر ابتلاء به ديابت نوع 2 است .

خوشبينانه ترين برآوردها، از شيوع ديابت در ايران، حاكي از وجود حداقل دو ميليون بيمار ديابتيك در كشور ميباشد كه متاسفانه بيش از نيـمي از آنها از بيماري خود بي اطلاع هستند و بسياري از اين بيماران هنگامي كه دچار يكي از عوارض ديـــررس ديـابت مي شوند به وجود بيماري خود پي مي برند . مقايسه نتايج مطالعات مختلف سالهاي اخير با  مطالعات معدودي كه در گذشته هاي دور در كشورمان بعمل آمده بيانگر آن است كه ميزان بروز و شيوع ديابت در ايران همچون  كشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته پيوسته در حال افزايش است.

.

          با توجه به موارد فوق الذكر خوشبختانه  برنامه‌هاي پيشگيري و كنترل بيماريهاي غيرواگير و حوادث از سالها پيش در كشورمان تهيه شده و اكنون در حال اجرا مي‌باشد. با توجه به توانايي‌هاي نظام سلامت در حال حاضر بمنظور كنترل بيماريهاي قلبي عروقي، ديابت، فشار خون ،استئوپروز ، سرطان، اسم، تالاسمي، هيپوتيروئيدي مادر زادي وساير بيماريهاي زنتيك مثل غنيل كتونوري و G6PDوسندرم داون جرا هستند. برخي از اين برنامه‌ها در مرحله تحقيقات هستند، برخي ديگر بصورت آزمايشي در مناطق محدودي به اجراء در آمده‌اند و تعدادي نيز در نظام سلامت ادغام يافته و بصورت كشوري در حال اجراء هستند.به همين دليل چند سال است كه طرح پيشگيري و كنترل ديابت(نوع2) توسط متخصصين بهداشت و درمان كشور بصورت مدون تهيه گرديده و بصورت آزمايشي در چندين دانشگاه در حال اجراء است . در حال حاضر بيش از 5% جمعيت كشور تحت پوشش اين طرح قرار دارند و انشإالله درسال آينده ‌اين برنامه در نظام سلامت  كشور ادغام خواهد شد.

براي پيشگيري از بيماريهاي قلبي عروقي طرحي بنام پيشگيري و كنترل بيماري عروق كرونر تدوين شده است. از استراتژهاي آن برنامه پيشگيري و كنترل فشارخون بالا ، برنامه پيشگيري و كنترل بيماري ديابت ، برنامه نظام مراقبت عوامل خطر مؤثر بيماري قلبي عروقي و طرح پايگاههاي تندرستي است.

 

 طرح پيشگيري از بيماريهاي قلبي و عروقي به كمك بين بخشي وزارتخانه ها و سازمانهايي مثل وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي ، وزارت جهاد كشاورزي، آموزش و پرورش ، سازمان تربيت بدني ، وزارت بازرگاني و وزارت كشور قابل اجرا خواهد بود.

برنامه پيشگيري و كنترل فشار خون بالا در تمام روستاهاي كشور در حال اجراست. در اين برنامه افراد   بالاي 30 سال از نظر فشار خون بالا screen مي شوند و از افراديكه مبتلا به فشار خون بالا هستند ، پيگيري و مراقبت مي گردد. حوادث دومين علت شايع مرگ و مير در ايران است كه از آن ميان حوادث ترافيكي از نظر مرگ و مير از اولويت بالايي برخوردار است . در دنيا در سال 1990 ، 1/5 ميليون نفر مرگ ناشي از حوادث داشتيم كه اين رقم در سال 2020 به 4/8 ميليون نفر خواهد رسيد .

مجموع سالهاي از دست رفته عمر بعلت سوانح و حوادث در كشورهاي پيشرفته 1/4 ميليون سال است كه در مقايسه با بيماريهاي قلبي - عروقي و سرطان ( كه 8/3 ميليون سال است ) بيشتر مي باشد . در ايران از سال 52 تا سال 76 ميزان تصادفات سالانه بطو متوسط افزايش 10 درصدي را نشان مي دهد كه اين روند در سالهاي اخير بيش از 13 درصد مي باشد .

از طرف ديگر ، در ايران از هر 10 هزار وسيله نقليه 33-29 نفر ، در كشورهاي در حال توسعه كمتر از 12 نفر و در كشورهاي توسعه يافته بين 4-3 نفر كشته مي شوند .

در ايران از سال 52 تا سال 69 تلفات ناشي از تصادفات از 2/4 به 3/6 درصد هزار نفر جمعيت افزايش چشمگيري نشان داده است .

برنامه پيشگيري از حوادث براساس الگوي جامعه ايمن طوري طراحي شده است كه يك تيم متشكل از نمايندگان تمامي نهادهاي مسئول در سطح يك شهرستان با همفكري و همكاري نزديك و با جلب مشاركت مردم و رياست فرماندار مسئول تامين و حفظ ايمني مردم خواهند بود و جامعه اي ايجاد خواهند نمود كه حوادث در آن به صفر يا به حداقل ممكن برسد .

مجموعه زير گزارشي است از عملكرد اجرايي طرح پيشگيري از حوادث بر مبناي جامعه ايمن در شهرستان كاشمر كه يكي از پنج شهرستان پايلوت اجراي طرح بوده است . در اين برنامه كه در ابتداي آن يك بررسي خوشه اي جهت ارزيابي اوليه صورت گرفته است ،اطلاعات مصدومين و موارد فوت ناشي از حوادث از بيمارستانها ، مراكز بهداشتي درماني و خانه هاي بهداشت جمع آوري مي شود . يكي از اساسي ترين مراحل اجراي اين برنامه هماهنگي هاي بين بخشي با سازمانهاي ديگر است تا با همكاري آنها بتوان مداخلاتي در مورد پيشگيري از حوادث صورت داد .

 

در پايگاههاي تندرستي افراد 2 سال به بالا از نظر وجود عوامل خطر بيماريهاي قلبي عروقي و وجود شيوه هاي زندگي نامناسب مورد بررسي قرار مي گيرند و آموزش افراد مراجعه كننده از وظايف اين پايگاههاست. افراد داراي عامل خطر يا بيمار پيگيري و مراقبت مي شوند.   ( ارجاع به متخصص و درمان غير دارويي و يا دارويي دريافت مي كند)

طرحهاي زير نيز با مشاركت معاونت سلامت وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي اجرا مي شود

 

 

الف- اجراي برنامه كشوري مراقبت عوامل خطر موثر بيماريهاي غيرواگير

اين برنامه با روش گام به گام سازمان جهاني بهداشت طراحي شده و دراين فرايند مرحله اي ، با جمع آوري اطلاعاتي در زمينه عوامل خطر موثر و كليدي به كمك پرسشنامه ( گام اول) آغاز مي شود . اين روند با معاينات فيزيكي ساده ادامه يافته ( گام دوم) و سپس  توصيه به جمع آوري نمونه هاي خوني براي ارزيابي بيوشيميايي مي شود ( گام سوم).

ب- غربالگري

پيشگيري و كنترل  فشار خون بالا و ديابت به منظور مقابله با دو عامل خطر ساز بيماريهاي قلبي عروقي طراحي شده است و در سيستم بهداشتي به اجرا در امده است . اساس اين دو طرح ، غربالگري افراد بالاي 30 سال به منظور يافتن و مراقبت بيماران مبتلا به فشار خون بالا و ديابت است . اين دو طرح سطح بندي شده مي باشند اما تنها درسطح روستا اجرا ميشوند زيرا عملاً سطح 1و2و3  ارتباط هماهنگ با يكديگر نداشته و علاوه بر اين رواج     بخش خصوصي غير هماهنگ با بخش دولتي كه تا روستاها گسترش يافته است،  از ديگر علل كاهش ارتباط بين سطوح است .

طراحي پايگاه تندرستي ( درمانگاه ارزيابي سلامتي) به منظور تهيه بسته هاي خدمتي در ساختارهاي موجود خصوصي، دولتي و خيريه براي تمام اقشار مردم و بر اساس نيازها و تعيين عوامل خطر در آنان در راستاي پيشگيري از بيماريهاي غيرواگير با تاكيد بر بيماري عروق كرونر است .توانمند سازي مردم درامر مشاركت آنها در سلامت خود و راهنما هاي مراقبتي يكسان از ديگر اهداف اين پايگاههاست.

دراين پايگاهها افراد مراجعه كننده از نظر عوامل خطرساز بيماريهاي غير واگير بالاخص قلبي و عروقي مورد بررسي قرار مي گيرند و براساس شرايطي كه دارند تحت آموزش به منظور افزايش آگاهي، تغيير نگرش و رفتار قرار        مي گيرند.

 

ج- تشكيل ساختار اجرايي

با توجه به نياز به تشكيل ساختار اجرايي برنامه درسطح ستادي ، استاني و شهرستاني در نظر است تا هماهنگي هاي درون بخشي و برون بخشي لازم در زمينه  مداخلات مورد نياز در سطح كشور به نحوه مطلوب برنامه ريزي و اجرا گردد. بديهي است اين ساختار در زيرمجموعه شورايعالي سلامت قرار گرفته و با هماهنگي از سطح ستادي وزاتخانه هدايت مي گردد.

دسترسی

 

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی
شهید بهشــتی
آدرس : تهران -افسریه - بزرگراه امام رضا (ع) - پاکدشت - میدان شهداء گمنام - روبروی اداره پست - شبکه بهداشت و درمان شهرستان پاکدشت
تلفن : 36023110- 021
پست الکترونیک : info@sbmu.ac.ir
 
 
© تمامی حقوق این سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی می باشد.